Ngập lụt ở TPHCM: Bị quá tải với các dự án chống ngập

TPHCM – Biến đổi khí hậu, hiện tượng sụt lún, tốc độ đô thị hóa nhanh chóng, cùng với việc nhiều tuyến đường thiếu cống thoát nước hoặc hệ thống thoát nước đã lỗi thời, cộng thêm các dự án chống ngập triển khai chậm chạp và thiếu đồng bộ, đã làm tình trạng ngập lụt ở TPHCM ngày càng diễn ra thường xuyên hơn.

Cơn mưa lớn lộ rõ điểm yếu trong hệ thống chống ngập

Chiều 15/5, một cơn mưa lớn đã khiến nhiều tuyến đường quanh khu vực chợ Thủ Đức ngập sâu tới nửa mét. Hệ thống cống thoát nước quá tải đã làm nhiều hố ga bật nắp, nước từ bên dưới trào lên cuồn cuộn. Đáng chú ý, khu vực này nằm trong phạm vi dự án xây dựng hệ thống thoát nước trên đường Võ Văn Ngân, với tổng mức đầu tư hơn 248 tỷ đồng, vừa khánh thành chưa đầy một tháng.

Theo UBND TP Thủ Đức, nguyên nhân chính là lượng mưa vượt quá công suất thiết kế của hệ thống thoát nước. Ngoài ra, việc giải quyết tình trạng ngập ở chợ Thủ Đức không thể chỉ dựa vào một dự án đơn lẻ mà cần triển khai đồng bộ nhiều dự án cải tạo cống thoát nước và nạo vét kênh rạch.

Hình ảnh: Cơn mưa lớn đã khiến nhiều tuyến đường quanh ngập lụt ở TPHCM

Trên phạm vi toàn thành phố, Trung tâm Quản lý hạ tầng kỹ thuật TPHCM (thuộc Sở Xây dựng) cho biết, hệ thống cống thoát nước chưa được nâng cấp đủ để đáp ứng lượng mưa ngày càng gia tăng. Nhiều tuyến đường thậm chí còn chưa có hệ thống thoát nước hoàn chỉnh.

Trước năm 2000, những cơn mưa lớn trên 95mm chỉ xuất hiện khoảng 5 năm một lần. Nhưng trong 5 năm gần đây, mỗi năm TPHCM lại chứng kiến nhiều cơn mưa trên 100mm, thậm chí vượt 150mm. Hệ thống thoát nước lạc hậu cùng các dự án chống ngập triển khai rời rạc khiến tình trạng ngập lụt ngày càng nghiêm trọng. Dự án ngăn triều trị giá gần 10.000 tỷ đồng, khởi công từ năm 2016 và được kỳ vọng giải quyết triệt để vấn đề ngập do triều cường và hỗ trợ giảm ngập do mưa, vẫn chưa hoàn thành.

Hình ảnh: Ngật lụt ở TPHCM ảnh hưởng tới đời sống sinh hoạt của người dân

Sự sụt lún trung bình 2cm mỗi năm, có nơi lên đến 6cm, càng làm TPHCM đối mặt với tình trạng ngập lụt nghiêm trọng hơn. Dù đã chi 25.998 tỷ đồng (tương đương hơn 1 tỷ USD) trong giai đoạn 2016-2020 để chống ngập, thành phố vẫn chưa thể giải quyết triệt để vấn đề này. Trong giai đoạn 2021-2025, chi phí dự kiến cho công tác giảm ngập lên đến 101.000 tỷ đồng (khoảng 4,3 tỷ USD).

Giải pháp chống ngập và quy hoạch vùng trữ ngập

Tiến sĩ Hồ Long Phi, nguyên Viện trưởng Viện Nước và Biến đổi khí hậu, cho rằng khoản đầu tư vào chống ngập của TPHCM hiện tại vẫn chưa đủ so với nhu cầu thực tế. Hệ thống chống ngập của thành phố chỉ bao phủ 30-40% diện tích lưu vực và đang chịu áp lực lớn từ biến đổi khí hậu.

Hình ảnh: Đâu là giải pháp chống ngập và quy hoạch vùng trũng ngập lụt ở TPHCM

Ông Phi nhấn mạnh rằng việc chống ngập cần kết hợp cả hai giải pháp chính: xây dựng các công trình ngăn ngập và thích ứng trong trường hợp hệ thống chưa đáp ứng được. Tuy nhiên, TPHCM hiện đang tập trung nhiều hơn vào các biện pháp công trình, trong khi giải pháp thích ứng chỉ được triển khai nhỏ lẻ. Người dân thường tự nâng nền nhà và nền đường như một cách thích ứng bắt buộc.

Theo Đồ án điều chỉnh Quy hoạch chung TPHCM đến năm 2040, tầm nhìn đến năm 2060, thành phố sẽ được chia thành ba vùng chống ngập chính: Vùng 1 bao gồm phần lớn khu vực nội thành; Vùng 2 là TP Thủ Đức; và Vùng 3 là huyện Cần Giờ.

Vùng 1 và 2 sẽ áp dụng ba lớp chống ngập:
1. Lớp bảo vệ, gồm các công trình đê ngăn triều và 12 cống lớn.
2. Lớp thích ứng, với hệ thống vùng trữ ngập chiếm khoảng 17% tổng diện tích, bao gồm kênh rạch, hồ điều tiết và các vùng xanh đô thị.
3. Lớp giảm thiểu thiệt hại, gồm hệ thống giao thông và cảnh báo ngập thời gian thực.
Vùng 3 (huyện Cần Giờ) sẽ không xây dựng đê kè hay tôn nền sát bờ sông để tránh làm hẹp dòng chảy. Khu vực này khuyến khích áp dụng các giải pháp thích ứng với ngập triều, sống hài hòa với điều kiện tự nhiên.

Những chiến lược này đang được kỳ vọng sẽ giúp TPHCM giảm thiểu tình trạng ngập lụt một cách bền vững hơn trong tương lai.